Elefantenrennen irytuje, ale nie zawsze stanowi wykroczenie na autostradzie: analizujemy przyczyny „wyścigu słoni” na trasie

Na zatłoczonych niemieckich autostradach często można zaobserwować sytuację, w której jeden samochód ciężarowy zaczyna powolne wyprzedzanie cięzarówek drugich. W efekcie ruch na lewym pasie traci dynamikę i prędkość – i to zjawisko od dawna ma nieoficjalną nazwę elefantenrennen (elefanten renen lub „wyścig słoni”). Pomimo obrazowej nazwy, chodzi o całkiem realny problem drogowy, związany ze specyfiką transportu ciężkiego, regulacjami prędkości oraz błędami w strategii powolnego wyprzedzania cięzarówek, o czym szerzej poniżej według ekspertów MT onroad. 

Czym jest elefantenrennen: techniczna istota zjawiska elefantenrennen

Elefantenrennen (w dosłownym tłumaczeniu - „wyścig słoni”) to sytuacja, w której jeden samochód ciężarowy (najczęściej z naczepą) zaczyna powoli wyprzedzać drugi, przy minimalnej różnicy prędkości. Jakie warunki występują w tym momencie na drodze:

• oba pojazdy ciężarowe poruszają się z prędkością ok. 80 km/h – to maksymalna dozwolona prędkość dla ciężarówek na autostradzie w Niemczech;
• różnica prędkości między nimi wynosi zaledwie 1–5 km/h;
• długość zestawu i konieczność utrzymania bocznego odstępu wydłużają czas całego manewru.

W efekcie taki manewr „jazdy na słoniu” (wyścigów cięzarówek) może trwać od 1 do 3 minut. Przez ten czas lewy pas oraz cały ruch za ciężarówką zostają zablokowane.

Dlaczego ciężarówki nie mogą wyprzedzać szybciej?

Nawet jeśli pojazd ciężarowy jest technicznie zdolny do przyspieszenia, w większości przypadków jest ograniczony:

• fabrycznym ogranicznikiem prędkości – do 89 km/h (w UE to standard);
• ustawową maksymalną prędkością w Niemczech – 80 km/h na autostradzie;
• masą ładunku oraz nachyleniem drogi.

Fizycznie możliwe byłoby szybkie wyprzedzenie tylko wtedy, gdyby wyprzedzany pojazd zredukował prędkość do 70-75 km/h, ale w praktyce prawie nigdy się to nie zdarza. Dlatego powolne wyprzedzanie cięzarowek odbywa się przy minimalnej różnicy prędkości, a kierowca ciężarówki na lewym pasie nie może tego przyspieszyć, nawet jeśli bardzo by chciał.

Dlaczego jednak ciężarówki decydują się na powolne wyprzedzanie cięzarówek?

Decyzja o wyścigu słoni (wyprzedzaniu) nie zawsze jest emocjonalna. Często wynika z wymogów logistyki. Oto typowe powody:

• potrzeba utrzymania zadanej prędkości, szczególnie na długich odcinkach z nachyleniem;
• na niektórych trasach obowiązuje minimalna średnia prędkość przejazdu;
• kierowca przestrzega harmonogramu zapisanego w tachografie.

Jeśli kierowca widzi, że porusza się szybciej od innej ciężarówki o 2-3 km/h, podejmuje manewr wyprzedzania, aby nie stracić pędu, nie tworzyć sytuacji krytycznej przy hamowaniu, oraz aby przejechać zaplanowany odcinek drogi w czasie dostępnym według przepisów pracy. Warto pamiętać, że są to załadowane pojazdy komercyjne, co rodzi wiele komplikacji, o których kierowcy samochodów osobowych często zapominają.

Jak powinien zachować się kierowca samochodu osobowego, gdy znajdzie się w strumieniu ciężarówek?

Elefantenrennen występuje najczęściej na odcinkach autostrad z dwoma pasami ruchu. Zdarzają się sytuacje, w których samochód osobowy znajduje się między dwoma ciężarówkami na tym samym prawym pasie, a tylna ciężarówka zaczyna powolne wyprzedzanie cięzarówek. Samochód osobowy ma dużo większą możliwość redukcji prędkości i odczekania, aż ciężarówki dokończą manewr. Stracony czas można łatwo nadrobić, dzięki mniejszym ograniczeniom prędkości i lepszej dynamice.

Co powinien pamiętać kierowca auta osobowego:

• jeśli to możliwe, zalecamy nie wjeżdżać między zestawy ciężarowe – odstęp między nimi jest obliczony zgodnie z normami;
• nie zajeżdżać drogi ciężarówce po wyprzedzeniu i zachować bezpieczny odstęp – droga hamowania ciężarówki jest znacznie dłuższa;
• nie używać klaksonu ani świateł – to nie przyspieszy manewru, a jedynie zwiększy ryzyko konfliktu;
• ocenić sytuację na pasach – czasem lepiej nie przeszkadzać w rozpoczętej jeździe na słoniu, niż blokować się na środkowym pasie.

Najlepszym rozwiązaniem sytuacji jazdy na słoniach jest pozwolić ciężarówkom dokończyć powolny manewr. Zajmie to zaledwie kilka minut. Zadaniem kierowcy auta osobowego jest nie pogarszać sytuacji gwałtownymi ruchami.

Dlaczego na trzypasmowych autostradach ciężarówki pojawiają się na lewym pasie?

Istnieje błędne przekonanie, że ciężarówkom zawsze zabrania się jazdy lewym pasem. W rzeczywistości tak nie jest. Na trzypasmowej autostradzie obowiązują szczególne przepisy:

• główny ruch pojazdów ciężarowych powinien odbywać się pasem środkowym i prawym;
• lewy pas jest dopuszczony do użytku tylko w przypadku dozwolonego wyprzedzania (przy braku znaków zakazu, np. znak 277);
• w przypadku powstania zatoru możliwa jest tymczasowa zmiana na lewy pas.

Zwracamy uwagę, że ruch pojazdów ciężarowych jest regulowany dodatkowymi grupami znaków, które kierowcy samochodów osobowych często pomijają. Dlatego, nawet jeśli powolne wyprzedzanie ciężarówek wydaje się nieuzasadnione, nie zawsze oznacza to naruszenie przepisów. Ciężarówka może znajdować się na lewym pasie w pełni legalnie, pod warunkiem że spełnia wszystkie wymagania manewru.

Elefantenrennen – zjawisko wynikające z uwarunkowań technicznych. W większości przypadków kierowca ciężarówki podejmuje taki manewr z konieczności. Wszyscy uczestnicy ruchu drogowego powinni znać mechanikę takich powolnych wyprzedzeń jak członki słonia i działać z pełnym zrozumieniem oraz wzajemnym szacunkiem. W kolejnym wpisie blogowym omówimy, kiedy i gdzie ciężarówkom całkowicie zabrania się wyprzedzania oraz co na ten temat mówi prawo.